آخرین مطالب

دوشنبه 26 آبان 1393
12:30


اربعین حدیث - قسمت دهم


»» خیال قسمت خیلی مهمی از سلوک و مجاهدت است.

 اگر خیال در تصرف شیطان باشد، شیطان از داخل سنگرها را

می­ گیرد و یقینا جنودش را می­ چیند تا بیرون را هم بگیرد.

»» پیامبر(ص) می­ فرمایند:

وقتی خیالی شیطانی می­ شود یقینا افعال را شیطانی می کند.



اربعین حدیث - قسمت دهم

یا انیس

سخنرانی حجت الاسلام سید محمد انجوی‌نژاد

تشکل عقیدتی - سیاسی «آحاد حزب الله»

حسینیه سیدالشهدا(ع) - 1393/8/4

موضوع: اربعین حدیث «قسمت دهم»

 

◄ فصل جدید در بیان ضبط خیال:

- بدان که اول شرط از برای مجاهده در این مقام و مقامات دیگر که می­تواند منشأ غلبه بر شیطان و جنودش شود حفظ طائر خیال است. چون این خیالی است بس پرواز کن که در هر آنی خود را به شاخ ه­ای می ­آویزد و موجب بسی از بدبختی هاست.

ضعف یکی از قوای درونی بدن ما تحت عنوان قوای خیال است. در حیوانات خیال قدرت پرواز ندارد. حیوانات بسته به غریزه یک سری خیال دارند که بر اساس آن عمل می­کنند اما در انسان ها خیال قدرت پرواز دارد. خیال در انسان می ­تواند موجب انگیزه و انگیزه می تواند موجب عمل شود و در تمام مسائل مادی و معنوی هم می ­تواند موجب حسن و هم ضعف باشد. در خیلی از مباحث مادی مثل درس خواندن و حرکات ورزشی و کارهایی که نیاز به هیجانات و قدرت بالایی دارد، بحث تمرکز را آموزش می­ دهند. تمرکز یعنی خیال را در یک نقطه متمرکز و از قدرت خیال بهره ­برداری کردن است. به عنوان مثال شما می خواهی به چوبی ضربه بزنی تا بشکند. خیالت را در نقطه ای که می خواهی ضربه بزنی متمرکز کن. تمرکز خیال آنقدر قدرت دارد که قدرت ضربه زدن را بیشتر می کند. مثلا از نظر فیزیکی نمی توانی انرژی کل بدنت را در دستت جمع کنی ولی می توانی این خیال را داشته باشی.

یکی از حسن­ هایی که قدرت خیال انسان می تواند باعث آن می شود، این است که تمرکز خیال حتی قدرت فیزیکی می­تواند ایجاد کند. اگر حواس پنجگانه را در یک مطلب متمرکز کنیم می­توانیم به آن برسیم و در کنار این حسن یک عیب هم وجود دارد جایی که انسان نیاز به تمرکز فکری و جسمی دارد به خاطر فرار بودن و پرواز کردن خیال، تمرکز را بر هم می زند.

در این قسمت امام(ره) به داشتن خیال اشاره می کنند و می فرمایند: نمی توانیم جلوی پرواز خیال را بگیریم و مدیریت کنیم. بحث هایی که در عرفان شرق کار کرده اند و تصور می کنند جواب را از غیب گرفته اند، همین بحث تمرکز است. تمرکز می کنند و می توانند مشکلشان را حل کنند. مثلا در فلان قسمت قفسه سینه درد دارم، با تمرکز درد خود را فراموش می کند بعد فکر می کند خدا به او کمک کرده و از منبع غیب است، نتیجه می گیرد دینش حق است و خدایش در این قضیه به من کمک کرده.

 

- این مرغ از هر شاخی به شاخه دیگر می پرد و موجب بسیاری از بدبختی ها و دستاویز شیطان است. انسان مجاهد که درصدد اصلاح خود برآمده و می­خواهد باطن را صفا دهد و آن را از جنود ابلیس خالی کند باید زمام خیال را در دست گیرد. نگذارد هر جا که می­خواهد پرواز کند و مانع از اینکه خیال هایی فاسد و باطل برای او پیش آید بشود از قبیل خیال معاصی و شیطنت.

 ● آیا خیال می­ تواند برای ما منشأ یک عمل بشود؟

می تواند چون خیال این قدرت را دارد. نکته­ای که در خیال و پروازش وجود دارد این است که می­تواند برای خودش تصویر سازی کند. بعنوان مثال در مغازه ای چشم شما به سیب می خورد به محض اینکه چشم شما به سیب خورد، خیال شروع می کند به تصویری که دیده، ویرایش و پردازش می کند. شما رد شده ای رفته ای اما در ذهنت سیب را خریده ای، شسته ای و بعد خورده ای. انقدر خیال قدرت دارد که در مشام و زبانت مزه اش را احساس می کنی. این تصویر سازی خیال انسان هم مفید است و هم مضر. اگر در زمام شیطان قرار گیرد می تواند از این تصویرسازی برای شیطنت خودش استفاده کند.

 

● باید چه کار کنیم؟

- نگذارد هر جا که می­خواهد پرواز کند و مانع از این شود که خیال های فاسد و باطل برای او پیش آید بشود.

- هميشه خيال خود را متوجه امور شريفه كند. و اين اگر چه در اول امـر قـدرى مـشـكـل به نظر مى رسد و شيطان و جنودش آن را به نظر بزرگ جلوه مى دهـنـد، ولى بـا قدرى مراقبت و مواظبت امر سهل مى شود.

در جاهایی که خیال ما به سمت گناه می رود می گوید می شود جایگزین کند. مثلا در سی سالگی نمی توانی خیالت را کنترل کنی، برای کنترل یک دوره یک ماهه می خواهد که انسان کار کند هر جا خیال خواست به سمت شیطنت برود، جایگزین کند. ضمن اینکه بعضی از مشکلاتی که در زندگی ما و برخی از زمینه هایی که وجود دارد، این ها خودش محرک خیال است. یعنی نمی توانی بگویی من سعی می کنم خیالم را مدیریت کنم اما تصاویری که می بینم را نمی خواهم مدیریت کنم! سعی می کنم خیالم را مدیریت کنم اقوالی که می شنوم را نمی خواهم مدیریت کنم! می خواهم خیالم را مدیریت کنم مکان ها و زمان هایی که من را به سمت شیطنت می برند را نمی خواهم فراموش کنم!!

در مدیریت خیال ما وقتی می­توانیم خیال را به سمت امور شریفه سوق دهیم که زمان و مکان حداقل همکاری را با ما داشته باشند. مثلا کسی که در خانه ای خیلی گناه می کرده و می خواهد توبه کند یکی از کارهایی که باید انجام دهد این است که این خانه را عوض کند! برای چه؟ برای اینکه این خانه برای او تداعی خاطرات می کند. اگر کسی در یک شغلی خیلی گناه می کرده، مثلا رشوه می گرفته، برای اینکه بتواند رشوه گرفتن را ترک کند و بتواند خیال را مدیریت کند، باید شغلش را عوض کند.

باید زمینه ها را عوض کنیم، مثلا ما برای تمرکز خیال در ماه محرم و حرم راحت­تریم. چرا؟ چون زمان و مکان به ما کمک می­کنند. در تمرکز خیال در خانواده راحت تریم چون خانواده متدین به ما کمک می کند. جاهایی که انسان هنوز نتوانسته خیال خود را مودب کند و در تحت تسلط خودش بگیرد، بی احتیاطی خیلی بزرگی است که مکان ها و زمان های مبهم را برای خودش انتخاب می کند!! مثلا پدرانی که جرأت می کنند دختران خود را برای دانشگاه به شهر دیگری می فرستند! حتی برای پسر هم جرأت می خواهد. اگر کسی بر وجودش مسلط نباشد انتخاب مکان ها و زمان های جدید خیلی جرأت می خواهد. اینجا توکل جواب نمی دهد! عقل می گوید دفع خطر محتمل واجب است. اگر بگویند یک درصد این دیوار ممکن است بریزد، عقل می گوید زیر این دیوار نشین. آیا خطر محتمل در زمان ها و مکان های غریب و مبهم ده درصد یا حتی یک درصد هم نیست؟! آیا مطمئن هستیم که این یک درصد به ما نمی خورد؟! می توانیم میزان ریسک پذیر را به حداقل برسانیم. انسانی که در جامعه زندگی می کند و می خواهد خیالش را مودب و مدیریت کند لازمه اش این است که حواسش به زمان و مکان خیلی باشد. زمان ها و مکان ها می توانند محرک خیال به سمت خوبی یا بدی باشند. طبیعتا لذت آزادی خیال به رسیک آن می ارزد. اما عقل می گوید آدم باید عاقلانه زندگی کند نه آزاد منشانه. ما دنبال زندگی خوب و منظمی هستیم نه آزادی خیال به اینگونه!

 

شیطان کنترل خیال را برای ما خیلی بزرگ جلوه می­ دهد!

+ دو راه برای کنترل خیال وجود دارد:

◄ راه اول؛ اینکه نگذاریم خیال ما سمت گناه برود. با این توجیه شیطان که می گوید خیال گناه، گناه نیست، خودمان را قانع نکنیم! اگر ما بتوانیم خیالمان را کنترل کنیم و به لذت و مدیریت زندگی برسیم، می­ توانیم قوای ذهنی و مدیریتمان را بالا ببریم و در جای دیگر زندگی بهتر بتوانیم تمرکز کنیم.

◄ راه دوم؛ برای کنترل خیال، درد ذهنی است. وقتی شیطنت در ذهن زیاد می­ شود خداوند برای مؤمنان یک درد ذهنی را ایجاد می ­کند که انقدر این ذهن مشغول درد ذهنی می شود که ذهن از همه خیالات و شیطنت­ ها خالی می ­شود و به سمت گناه ذهن نمی­ رود. ممکن مال خودت باشد، ممکن است مال دیگری باشد، دردیست که ما را مشغول می کند. ممکن است این درد یکی باشد ممکن هم هست بیشتر از یکی باشد، مثلا پدر و مادری بچه مشکل داری داشته باشند، همین یک درد برای کنترل ذهنشان کافیست. ممکن هفته ای یکبار یا هر زمان خداوند دید شیطنت در ذهن ما زیاد شده است، یک مشکل ذهنی ایجاد می کند. خیال غم انگیز و اذیت کننده می تواند حتی جسم ما را بخواباند یعنی اینقدر این درد اذیتش می کند که مریض هم می شود. انقدر این درد اذیتش می کند که ذهنش برای درس خواندن هم فعالیت ندارد. انقدر اذیتش می کند که دیگر از زیبایی های مقابلش هم نمی تواند لذت ببرد.

مثلا من و شما داریم با هم صحبت می کنیم و شما در ذهنت افکار شیطانی می گذرد و من بفهمم. چه اتفاقی می افتد؟! به فرموده امام(ره) عالم محضر خداست، ما همیشه در پیشگاه و گفتمان با خدائیم و قائل به این هستیم که دوست خدائیم اما در زندگیمان شیطنت است. حتی در نمازهایمان این شیطنت وجود دارد، خداوند نسبت به این رفتار عکس العمل نشان می­ دهد. دوست نمی ­پسندد ذهن من به شیطنت مشغول باشد و چون من ذهنم را به امور شریفه مشغول نمی­ کنم، دوست درد را جایگزین آن شیطنت می­ کند. اگر ما بتوانیم خیالمان را مؤدب و مدیریت کنیم آن دردها، غم­ ها و نگرانی­ ها از ذهن ما خارج می ­شود.

 

»»» پرسش: امور شریفه چیست؟

»»» پاسخ: یعنی با چه فکری آدم خوابش می­برد؟ با چه امیدی از خواب بیدار می­شود؟ با چه ذهنیتی مردم را نگاه می­ کند؟ در خیابان، مجلس، جلسه، نماز خواندن چگونه است؟ 

 

- ممكن است، براى تجربه تو نيز چندى در صدد جمع خيال باشى و مواظبت كامل از آن كنى. هر وقت مى خواهد متوجه امر پستى و خـسـيـسـى شـود، آن را مـنـصـرف كـنـى و مـتـوجـه كـنـى بـه امـور ديـگـر، از قـبـيـل مـبـاحات يا امور راجحه شريفه.

یکی از بحث ­هایی که اینجا پیش می ­آید این است که ما برای جایگزین کردن خیال کار ثواب یا مباح را انجام دهیم؟

مثلا یکی از استفاده های درست از موبایل، بازی است. چه موقع بازی می کند؟ وقتی که خیال خیلی دارد شیطنت می­کند، بازی می کند تا ذهنش مشغول شد. فیلم نگاه کند یا ورزش کند، در خاطرات شهید بابایی گفته شده که در همچین مواقعی 2ساعت برای مدیریت و جمع کردن خیال و ذهن می دویده. مردم برای خودشان اهمیت قائلند. ما بی تفاوت هستیم، جسمم چه می شود؟ هر چه خدا بخواهد. ذهنم چه می شود؟ هر چه خدا بخواهد. دینم چه می شود؟ هر چه خدا بخواهد. به فکرش نیستیم!

- اگر دیدی نتیجه گرفتی شکر خدای متعال کن بعد از توفیق.

یعنی اگر دیدی نتیجه گرفتی این توفیق را از خودت ندان و خدا را شکر کن.

- و این مطلب را تعقیب کن شاید خدای تو به رحمت خود راهی برای تو باز کند از ملکوت.

اگر انسانی برای خود و ارتباطش با خدا اهمیت قائل شود که برای این ارتباط هزینه و وقت بگذارد و فکر و کاری کند.

"وَ مَن یَتَقِ اللهَ یَجعَل لَه مَخرَجاً وَ یَرزُقهُ مِن حَیثُ لا یَحتَسِب"؛ کسی که تقوای خیال بورزد یک دفعه خداوند درِ جدیدی به ملکوت از جایی که گمان نمی­ کند باز می­ کند. خداوند خیلی راجع به مباحث دنیایی ما دغدغه ندارد، راجع به آخرت ما دغدغه دارد. کسی که خیالش را مدیریت می کند، کسی که برای نفسش زحمتی می کشد، کسی که ارتباط خود و خدا برایش اهمیت دارد و برایش مهم است که دهه محرم تمام شود تغییراتش محسوس باشد، خدا دریچه ای از نور برای او باز می کند. یک وقتی هست من برای یک چیز عادی دنیایی یا برای پاک شدن نمازی را می خوانم، اما یک وقتی هست که من دغدغه دارم چرا در ارتباطم با خدا خرده شیشه وجود دارد؟ خداوند یک دفعه دریچه­ ای از نور به سمت ملکوت برایش باز می­ کند.

 

- كه هدايت شوى به صراط مستقيم انسانيت و كار سلوك الى الله تعالى براى تو آسان شود. و مـلتـفت باش كه خيالات فاسده قبيحه و تصورات باطله از القائات شيطان است كه مى خواهد جنود خود را در ممكلت باطن تو برقرار كند، و تو كه مجاهدى با شيطان و جنودش و مى خواهى صفحه نفس را مملكت الهى و رحمانى كنى، بايد مواظب كيد آن لعين باشى و اين اوهام برخلاف رضاى حق تعالى را از خود دور نمايى تا ان شاءالله در اين جنگ داخلى اين سنگر را كه خيلى مهم است از دست شيطان و جنودش بگيرى، كه اين سنگر به منزله سر حد است، اگر اينجا غالب شدى اميدوار باش.

توصیه خیلی مهم امام(ره) این است که خیال قسمت خیلی مهمی از سلوک و مجاهدت است. اگر خیال در تصرف شیطان باشد، شیطان از داخل سنگرها را می­ گیرد و یقینا جنودش را می­ چیند تا بیرون را هم بگیرد. این اشاره به حدیث نبوی دارد که پیامبر(ص) می­ فرمایند: وقتی خیالی شیطانی می­ شود یقینا افعال را شیطانی می کند. در متن روایت آمده آن کس که همیشه در ذهنش گناهی را پرورش می دهد، یقینا به آن گناه دچار می ­شود. یعنی اینکه از درون یک سری اتفاقاتی می­ افتد که این اتفاقات درونی کاری می کند این است که در بیرون و افعال خودش را به ما نشان می­ دهد. این سنگر به منزله سرحد است یعنی اگر شیطان از خیال و ذهن وارد شد از مرز ما گذشته، ما داریم در داخل مملکت با او مبارزه می­ کنیم، در حالی که دستورالعمل زدن خاکریزهای قوی اطراف وجود انسان و اطراف شهر دل است.

 

- و ای عزیز از خدای تبارک و تعالی در هر آن استعانت بجوی و استغاثه کن در درگاه معبود خود با عجز و الحاح عرضه کن: بارالها شیطان دشمن بزرگی است که طمع بر انبیاء و اولیاء بزرگ تو داشته و دارد. تو خودت با این بنده ضعیف گرفتار امانی و اوهام باطله و خیالات خرافات عاطله همراهی کن تا بتواند از عهده این دشمن قوی برآید.

● ذکر توصیه شده برای پاک کردن ذهن وقتی که اوهام شیطانی می­شود؛

امام صادق(ع) می فرمایند: دست راست را روی سینه گذاشته، 3بار همزمان که دست به سینه می­ کشید، می­ گویید: بِسمِ الله وَ بِالله، لا حَولَ وَ لا قُوَۃَ اِلا بِالله، اَللهُمَ اِمسَح عَنی ما اَحذَر.

چرا می گویند دست به سینه بکشید؟ برای اینکه سینه مرکز اوهام است. اوهام یعنی احساسات، محبت به علاوه نفرت، برای ما پیش می آورند. مرکز اوهام قلب یا صدر است، عقل جایی که بر احساسات(مرکز محبت و نفرت) مدیریت می کند، باطل و عاطل را تشخیص می دهد و حقیقت را در می ­آورد. بنابراین وقتی اوهام سراغ ما می­ آید مرکزش قلب است یعنی یا از طریق محبت زیادی، بی دلیل و بی­ بدیل است یا از طریق نفرت بی دلیل و بی ­بدیل. این ذکر را اگر کسی 3بار با اعتقاد همزمان دست به سینه کشیده و بگوید خیلی تأثیر دارد و مجرب است.

یک اشکال! چرا بعضی ­ها عمل نمی ­کنند و نمی گویند؟ برای این است که شیطان نمی­ گذارد و تفکرات شیطانی برای ما لذت بخش است. برخی اوقات ما باید برویم منشأ را بسوزانیم. زمانی می گفتند چه ذکری بگوییم شهوتمان کم شود؟ الان می گویند چه بخوریم شهوتمان زیاد شود؟! نمی شود اینگونه مبارزه کرد.

 

- الهی تو خودت با من همراهی فرما که بتوانم جنود شیطان را از مملکت خاص تو خارج کنم و دست این غاصب را از خانه مختص به تو کوتاه نمایم.

»»» پرسش: قضیه "اطلبوا العلم ولو بالسین" چه می شود؟

»»» پاسخ: علمی که ما می توانیم در شیرازم یاد بگیریم لزومی نیست به شهر دیگری برویم. بدلیل اینکه آن دانشگاه علمش بیشتر است حتما نباید به یک شهر دیگر برویم.

 »»» پرسش: اگر کنترل خیال به بیماری فکری تبدیل شد باید چه کار کرد؟

»»» پاسخ: ما نمی توانیم نسخه بدهیم باید به روانشناس مراجعه کند تا برای او دوره درمانی بگذارد. توصیه دین برای مریض این است که به سراغ حکیم و پزشک برود.

اگر بخواهید بفهمید که چقدر خیال شیطانی است یک راهش این است که خیال در جاهایی که ما فکرش هم نمی­کنیم قدرت نمایی می کند؛ مثلا در مجلس امام حسین(ع) یا حرم در زمان ها و مکان هایی که حتی آدم­های پست هم، خودشان را جمع می کنند. گاهی شده کسانی که خوب نبوده اند را در حرم های مطهر دیده اید که حال خوبی دارند. چند دلیل دارد؛ یک دلیلش این است که خیال آن آدم عقده قدرت نمایی و ابراز وجود برای او را ندارد ولی برای ما دارد لذا در حرم امام رضا(ع) ممکن است به سراغ ما بیاید.

»»» پرسش: درد ذهنی که خدا به ما می­دهد باعث می شود ذهن ما پاک شود؟

»»» پاسخ: نه. پاک کردن ذهن با خودمان است، درد ذهنی برای این است که ذهنمان را کنترل کند. به محض اینکه درد تمام شد شیطنت بر می گردد. درد ذهنی فرصتی است که خیالمان را ادب کنیم.

 





نام:
ايميل: